IQ là gì: cách tính, thang điểm và bài test đo thế nào

IQ (Intelligence Quotient, chỉ số thông minh) là một con số cho biết khả năng suy luận của bạn đứng ở đâu so với những người cùng tuổi. Trung bình là 100. Một nửa dân số nằm trong khoảng 90 đến 110, chỉ khoảng 2 người trong 100 người vượt 130.

Con số IQ ra đời thế nào

Năm 1905, hai nhà tâm lý người Pháp Alfred Binet và Théodore Simon soạn bài kiểm tra đầu tiên theo đặt hàng của Bộ Giáo dục Pháp, để tìm học sinh cần kèm thêm. Bài đó cho ra “tuổi trí tuệ”: một đứa trẻ 8 tuổi làm được những câu mà trẻ 10 tuổi thường làm được thì có tuổi trí tuệ là 10.

Năm 1912, William Stern đề xuất chia tuổi trí tuệ cho tuổi thật rồi nhân 100. Đứa trẻ ở trên có IQ 10 : 8 × 100 = 125. Chữ “quotient” (thương số) trong tên gọi là từ phép chia này. Năm 1916, Lewis Terman ở Đại học Stanford sửa bài của Binet cho người Mỹ, thành bộ Stanford-Binet còn dùng tới nay.

Cách chia tuổi chỉ hợp với trẻ em, vì người 40 tuổi không suy luận gấp đôi người 20 tuổi. Năm 1939, David Wechsler đổi sang cách tính theo phân bố: lấy điểm của bạn so với điểm của nhóm người cùng tuổi, quy về trung bình 100 và độ lệch chuẩn 15. Mọi bài test IQ nghiêm túc hiện nay đều tính theo cách này.

Điểm IQ đọc thế nào

Vì tính theo phân bố nên điểm IQ là vị trí, không phải số đo tuyệt đối như chiều cao. IQ 115 nghĩa là cao hơn khoảng 84% người cùng tuổi. IQ 130 cao hơn khoảng 97,7%. IQ 85 thấp hơn 84% người cùng tuổi nhưng vẫn nằm trong vùng bình thường của phân bố. Bảng đầy đủ ở bài thang điểm IQ.

Cùng một người làm hai lần có thể lệch nhau 5 đến 10 điểm, do mệt, do quen dạng câu, do bài test khác nhau. Vì thế các bài test tử tế hay kèm khoảng tin cậy, kiểu “112, khoảng từ 106 đến 118”, thay vì một con số khô khan.

Bài test IQ đo cái gì

Bộ Wechsler (WAIS cho người lớn, WISC cho trẻ em) do chuyên gia thực hiện trực tiếp, kéo dài khoảng một giờ, đo bốn nhóm: hiểu ngôn ngữ, suy luận hình ảnh, trí nhớ làm việc và tốc độ xử lý. Bộ ma trận Raven (1938) chỉ dùng hình: mỗi câu là một lưới 3 × 3 thiếu một ô, bạn tìm quy luật rồi chọn hình điền vào. Vì không cần chữ nên dạng này dùng được cho mọi ngôn ngữ và ít phụ thuộc vào học vấn.

Bài test IQ online, kể cả bài 40 câu trên BaiTestIQ, đi theo dạng ma trận này. Nó đo được suy luận hình ảnh, không đo được ngôn ngữ hay trí nhớ, và không có người giám sát. Kết quả dùng để biết mình đứng ở đâu, không dùng để chẩn đoán hay nộp hồ sơ.

IQ có thay đổi không

Với một người, điểm IQ khá ổn định từ tuổi thiếu niên trở đi, luyện làm bài chỉ tăng điểm test chứ không tăng khả năng suy luận. Với cả dân số thì khác: James Flynn chỉ ra năm 1984 rằng điểm thô tăng khoảng 3 điểm mỗi mười năm ở nhiều nước, nên các bộ test phải chuẩn hoá lại định kỳ để giữ trung bình ở 100.

Câu hỏi thường gặp

IQ cao có chắc thành công không? Không. IQ dự đoán khá tốt kết quả học tập và công việc cần suy luận, nhưng không nói gì về tính kỷ luật, cách làm việc với người khác hay may mắn.

Trẻ em test IQ được không? Được, nhưng phải dùng bộ riêng cho trẻ và có người thực hiện. Điểm trẻ nhỏ dao động mạnh theo năm.

Làm test IQ online mất bao lâu? Bài 40 câu trên trang chủ cho 40 phút, có bản nhanh 20 câu.